Voọc chà vá chân nâu Sơn Trà - Trải nghiệm du lịch sinh thái thú vị

Voọc chà vá Sơn Trà là loài linh trưởng vô cùng quý hiếm sống tại bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng. Những năm qua, du lịch ngắm voọc chà vá luôn nhận được sự yêu thích của du khách tứ phương. Men theo những cung đường uốn lượn dẫn lên báo đảo, du khách sẽ thích thích khi được tha hồ ngắm nhìn nhìn chúng ẩn hiện dưới những tán cây. 

Voọc chà vá chân nâu Sơn Trà – "Nữ hoàng linh trưởng" tại Đà Nẵng

Hệ sinh thái Sơn Trà không chỉ là "lá phổi xanh" của TP Đà Nẵng mà còn là ngôi nhà của một trong những quần thể linh trưởng quý hiếm nhất hành tinh – voọc chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus). Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) phân loại loài này ở bậc Nguy cấp (Endangered – EN) trong Sách đỏ thế giới và tôn vinh là "nữ hoàng linh trưởng" nhờ bộ lông ngũ sắc nổi bật không loài nào sánh được.

Tại Việt Nam, voọc chà vá chân nâu thuộc Nhóm IB – nghiêm cấm khai thác vì mục đích thương mại theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP. Theo ước tính của Ban quản lý bán đảo Sơn Trà (cập nhật 2024–2026), hiện có hơn 300 cá thể đang sinh sống tại đây – quần thể lớn nhất trong môi trường bán hoang dã còn lại trên thế giới. Đây chính là lý do Sơn Trà được coi là "Vương quốc voọc" và là điểm du lịch sinh thái không thể bỏ qua khi đi tour du lịch Đà Nẵng 1 ngày.

Đặc điểm nhận dạng voọc chà vá chân nâu

Voọc chà vá chân nâu còn được gọi là voọc ngũ sắc vì sở hữu bộ lông phối màu độc đáo gồm: xám tro, đen, trắng, vàng và nâu đỏ. Đây là đặc điểm nhận dạng rõ nhất ngay cả từ khoảng cách xa.

• Cẳng tay: màu trắng nổi bật, dễ nhìn thấy khi di chuyển trên tán cây
• Chân: màu nâu đỏ đặc trưng – đây là nguồn gốc tên gọi "chân nâu"
• Mặt: viền lông màu vàng cam, đôi mắt sâu và biểu cảm phong phú
• Con đực trưởng thành: có chùm lông trắng kéo dài ở hai má hình tam giác nhọn, đây là đặc điểm phân biệt rõ nhất với con cái
• Con cái và voọc con: màu sắc tổng thể nhạt hơn, voọc con sơ sinh có màu vàng cam rất dễ nhận biết

Voọc sống theo đàn gia đình từ 4–8 con gồm một con đực trưởng thành, nhiều con cái và voọc con. Con đực đầu đàn chịu trách nhiệm bảo vệ nhóm; con cái chăm sóc voọc con và đôi khi có hành vi "hộ lý chéo" – giúp chăm sóc voọc con của nhau. Voọc chỉ ăn lá cây non, quả và một số loại hoa rừng, hoàn toàn không ăn thịt hay côn trùng. Thói quen ăn lá thuần túy này khiến chúng không bị thu hút bởi thức ăn con người và ít tiếp cận khu dân cư hơn nhiều so với khỉ vàng thông thường.

Thời điểm tốt nhất để ngắm voọc chà vá Sơn Trà

Trong khảo sát thực địa tháng 3/2026, đội ngũ Danangbest ghi nhận voọc chà vá chân nâu xuất hiện rõ và tập trung nhất vào hai khung giờ kiếm ăn trong ngày:

• Sáng sớm 5h30–9h00: Khung giờ vàng nhất trong ngày. Voọc xuống thấp kiếm ăn trên các tán cây ven đường, ánh sáng ban mai tạo điều kiện chụp ảnh đẹp nhất. Nên có mặt tại điểm quan sát trước 6h00.
• Chiều mát 15h30–17h00: Voọc tái hoạt động sau giờ nghỉ trưa. Ánh sáng chiều tà cũng cho phép ghi lại hình ảnh rõ nét.

Tuyệt đối tránh đến vào giữa trưa (10h–15h) – voọc nghỉ ngơi sâu trong tán rậm và gần như không xuất hiện ở vị trí quan sát được.

Về mùa trong năm, mùa khô từ tháng 2 đến tháng 8 là giai đoạn thuận lợi nhất: tán lá thưa hơn, tầm nhìn xa hơn, đường vào rừng khô ráo và dễ di chuyển. Đặc biệt tháng 3–5 là mùa voọc con mới sinh – cơ hội hiếm để quan sát hành vi chăm sóc của voọc mẹ. Ngược lại, mùa mưa từ tháng 9–12 sương mù dày đặc, đường trơn trượt và voọc ít di chuyển ra khỏi tán cây rậm.

Địa điểm ngắm voọc chà vá chân nâu tốt nhất tại Sơn Trà

Voọc chà vá chân nâu phân bố trên toàn bộ diện tích rừng bán đảo Sơn Trà (khoảng 4.439 ha), cách trung tâm TP Đà Nẵng khoảng 10 km về phía Đông Bắc. Tuy nhiên, có ba "điểm nóng" mà giới nhiếp ảnh và du khách sinh thái thường ghi nhận tỷ lệ bắt gặp cao nhất:

• Tuyến đường lên Hải đăng Tiên Sa: Đây là khu vực voọc xuất hiện thường xuyên nhất. Dọc hai bên đường có nhiều cây cao tán rộng, trữ lượng lá non phong phú – môi trường lý tưởng để các đàn voọc kiếm ăn buổi sáng. Hải đăng Tiên Sa xây từ năm 1898, và tuyến đường lên đây chính là "con đường voọc" nổi tiếng nhất Sơn Trà.
• Khu vực Đỉnh Bàn Cờ và các tuyến đường lân cận: Ở độ cao 696m, Đỉnh Bàn Cờ và các đoạn đường rừng xung quanh cũng ghi nhận nhiều lần xuất hiện của voọc vào buổi sáng sớm khi sương mù còn phủ, tạo khung cảnh huyền bí đặc biệt.
• Khu vực cây đa ngàn năm: Tán đa cổ thụ rộng hàng trăm mét vuông cung cấp nguồn lá non và quả dồi dào, là nơi voọc thường lui tới đặc biệt vào mùa cây ra lá mới (tháng 2–4).

Mẹo thực địa từ đội ngũ Danangbest: Khi phát hiện đàn voọc, hãy dừng xe ngay, tắt máy và quan sát yên tĩnh từ trong xe hoặc đứng im cách xa tối thiểu 15–20 mét. Voọc cực kỳ nhạy cảm với tiếng ồn và chuyển động đột ngột – chúng sẽ rút vào sâu rừng ngay khi cảm thấy bị đe dọa. Không la hét, không huýt sáo, không dùng đèn flash.

Thực trạng bảo tồn voọc chà vá chân nâu tại Sơn Trà

Theo dữ liệu từ IUCN Red List, voọc chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus) đang bị đe dọa nghiêm trọng ở phạm vi toàn cầu do hai nguyên nhân chính: mất và suy thoái môi trường sống do chuyển đổi đất rừng, và săn bắt trái phép để buôn bán làm thú cảnh hoặc lấy bộ phận cơ thể. Quần thể tại Sơn Trà hiện là một trong số ít quần thể còn đủ lớn để duy trì tính bền vững về gen.

Chính quyền TP Đà Nẵng và Ban quản lý bán đảo Sơn Trà đã triển khai các biện pháp bảo vệ tích cực: cắm biển cấm săn bắt và cho ăn, tuần tra định kỳ, kiểm soát xây dựng trong vùng lõi rừng và triển khai các chương trình nâng cao nhận thức cho du khách và cộng đồng địa phương. Đây là một trong những nỗ lực bảo tồn linh trưởng hiếm có ở Đông Nam Á trong môi trường đô thị.

Bên cạnh voọc chà vá, Nhất Lâm Thủy Trang Trà – khu sinh thái rộng hơn 200 ha trên bán đảo – cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sinh cảnh rừng nguyên sinh cho voọc và hàng trăm loài động thực vật khác.

Mỗi du khách khi đến Sơn Trà đều có thể đóng góp thiết thực cho công tác bảo tồn: không cho voọc ăn, không gây tiếng ồn, không xả rác, không bẻ cành cây. Những hành động nhỏ này quyết định trực tiếp sự tồn vong của loài "nữ hoàng" này cho các thế hệ sau.

Để tìm hiểu đầy đủ về toàn bộ hệ sinh thái Sơn Trà – từ voọc, cây đa cổ thụ đến rừng nguyên sinh – hãy xem chuyên đề du lịch sinh thái Sơn Trà, nơi tổng hợp đầy đủ các điểm sinh thái đặc biệt trên bán đảo.

Kinh nghiệm chụp ảnh voọc chà vá tại Sơn Trà

Voọc chà vá chân nâu với bộ lông ngũ sắc rực rỡ là đề tài yêu thích của nhiều nhiếp ảnh gia thiên nhiên trong và ngoài nước. Một số bộ sưu tập ảnh đoạt giải quốc tế đã được thực hiện tại Sơn Trà. Để có tấm ảnh đạt chất lượng, cần chuẩn bị kỹ càng:

• Ống kính tele: Tối thiểu 300mm; lý tưởng 400–600mm để chụp cận cảnh từ khoảng cách an toàn 15–20m mà không làm voọc hoảng loạn
• Đến sớm: Có mặt tại điểm quan sát trước 6h00 để chọn vị trí và chờ đợi yên tĩnh, đặc biệt tại tuyến đường Hải đăng Tiên Sa
• Trang phục tối màu: Tránh màu sặc sỡ gây chú ý; tuyệt đối không dùng đèn flash vì ảnh hưởng thị giác và làm voọc bỏ chạy
• Chế độ chụp liên tục (burst mode): Voọc di chuyển nhanh trên tán cây, chế độ burst giúp bắt kịp khoảnh khắc đẹp nhất
• Kiên nhẫn: Nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp đôi khi phải chờ nhiều buổi sáng liên tiếp mới chớp được khoảnh khắc ưng ý – đây là nghề bắt sáng, không phải bắt may

Những lưu ý quan trọng khi ngắm voọc chà vá tại Sơn Trà

• Đỗ xe sát lề đường, tắt máy và không mở cửa xe đột ngột khi đã phát hiện voọc gần
• Hạn chế tối đa la hét, huýt sáo, vỗ tay và các cử chỉ đột ngột – voọc chà vá nhút nhát hơn khỉ vàng rất nhiều và phản ứng rất nhanh khi bị kích động
• Tuyệt đối không cho voọc ăn bất kỳ loại thức ăn nào – hành động này gây hại lâu dài đến sức khỏe và hành vi tự nhiên của đàn, là vi phạm quy định bảo tồn
• Không xả rác, không bẻ cành cây, không tác động đến thực vật hai bên đường
• Không đuổi theo hoặc đi vào rừng sâu để tiếp cận – điều này gây căng thẳng kéo dài cho cả đàn và làm chúng tránh xa khu vực đó
• Nếu quan sát từ xe máy hoặc ô tô, hãy giữ khoảng cách đủ xa và không tập trung đông người tại một điểm – voọc cần không gian yên tĩnh để kiếm ăn bình thường

Khám phá thêm hệ sinh thái bán đảo Sơn Trà

Voọc chà vá chỉ là một trong nhiều điểm nhấn của hệ sinh thái phong phú Sơn Trà. Muốn có chuyến tham quan hoàn chỉnh, không bỏ sót điểm nào, hãy tham khảo bài viết kinh nghiệm du lịch Sơn Trà từ A–Z – nơi tổng hợp đầy đủ lịch trình, địa điểm và mẹo di chuyển.

Ngắm voọc chà vá chân nâu tại Sơn Trà là một trong những trải nghiệm du lịch sinh thái đặc sắc nhất miền Trung Việt Nam – và có lẽ là hiếm có trong toàn khu vực Đông Nam Á. Không chỉ là cơ hội chiêm ngưỡng loài "nữ hoàng linh trưởng" trong môi trường hoang dã chỉ cách thành phố vài kilômet, đây còn là khoảnh khắc để mỗi du khách nhận ra trách nhiệm cụ thể của bản thân trong việc bảo tồn thiên nhiên.

Cùng với Danangbest, hãy bắt đầu hành trình khám phá vẻ đẹp hoang dã của Sơn Trà – nơi từng bước đi đều có thể bắt gặp những khoảnh khắc thiên nhiên kỳ diệu và đáng trân trọng.