Làng Nghề Và Làng Cổ Đà Nẵng – Những Lớp Văn Hóa Còn Hiện Diện

"Làng nghề Đà Nẵng" thực ra gồm những loại không gian nào?

Cụm từ "làng nghề Đà Nẵng" đang được dùng để gọi chung cho nhiều loại không gian khác nhau, và việc gộp chung dễ khiến người đọc hiểu sai. Trong số các nơi được nhắc đến nhiều nhất, có ba nghề đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, một nơi là nghề thủ công truyền thống chưa có danh hiệu cấp quốc gia tương đương, và một nơi vốn dĩ là một làng cổ với đời sống làng quê nói chung chứ không đại diện cho một nghề cụ thể. Phân biệt rõ ba lớp này sẽ giúp bạn không kỳ vọng sai khi đặt chân đến từng nơi.

Sau đợt sắp xếp và hợp nhất đơn vị hành chính năm 2025, phạm vi thành phố Đà Nẵng hiện nay rộng hơn trước và bao gồm thêm nhiều làng nghề ở khu vực Quảng Nam cũ. Bài viết này tập trung vào nhóm làng nghề và làng cổ thuộc khu vực Đà Nẵng trước hợp nhất mà Danangbest hiện đã có nội dung chuyên sâu, không phải danh mục đầy đủ toàn bộ làng nghề của thành phố Đà Nẵng hiện nay.

Ba nghề trong nhóm này đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Nghề đá mỹ nghệ Non Nước

Nằm dưới chân Ngũ Hành Sơn, hiện thuộc phường Ngũ Hành Sơn, nghề điêu khắc đá mỹ nghệ Non Nước được cho là hình thành từ khoảng cuối thế kỷ XVII – đầu thế kỷ XVIII, gắn với tên tuổi người khai sáng là ông Huỳnh Bá Quát. Nghề phát triển mạnh vào thế kỷ XIX khi nhiều thợ giỏi của làng được mời tham gia xây dựng lăng tẩm, cung điện dưới triều Nguyễn. Tháng 8/2014, nghề đá mỹ nghệ Non Nước được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Đây không chỉ là danh hiệu trên giấy: năm 2026, thành phố vẫn tiếp tục có kế hoạch nâng cấp không gian làng nghề và phát triển thêm trải nghiệm cho du khách tại đây.

Nghề làm nước mắm Nam Ô

Nam Ô hiện thuộc phường Hải Vân, là một làng chài nằm giữa biển, sông và chân đèo Hải Vân, nơi nghề làm nước mắm gắn liền với hoạt động đánh bắt cá cơm của ngư dân địa phương qua nhiều thế hệ. Năm 2019, nghề làm nước mắm Nam Ô được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 2974/QĐ-BVHTTDL. Cần phân biệt rõ: đây là danh hiệu dành cho nghề, còn đến năm 2024, riêng sản phẩm nước mắm mang tên "Nam Ô" mới được Cục Sở hữu trí tuệ cấp thêm văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý — một cơ chế bảo vệ khác, thuộc lĩnh vực sở hữu trí tuệ, không phải cùng một danh hiệu với năm 2019.

Nghề bánh tráng Túy Loan

Nghề làm bánh tráng ở làng cổ Túy Loan, hiện thuộc xã Hòa Vang, gắn với lịch sử khai khẩn, lập làng hàng trăm năm trước. Ngày 21/2/2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành quyết định đưa nghề làm bánh tráng Túy Loan vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Mỗi năm, dịp lễ hội đình làng vào đầu năm mới, nghề bánh tráng vẫn hiện diện qua các hoạt động như thi nướng bánh, cho thấy đây không chỉ là một nghề còn tồn tại trên giấy tờ mà vẫn gắn với sinh hoạt cộng đồng đương đại.

Non Nước, Nam Ô và Túy Loan khác nhau ở điều gì được truyền lại?

Ba nghề trên đều mang danh hiệu di sản quốc gia, nhưng thứ được gìn giữ ở mỗi nơi lại khác nhau. Ở Non Nước, đó là kỹ năng tạo hình trên đá — từ những dụng cụ thủ công truyền thống đến sự kết hợp với máy móc hiện đại ngày nay. Ở Nam Ô, đó là tri thức chọn cá, ủ chượp và toàn bộ nhịp sống của một làng biển — nghề mắm ở đây không tách rời khỏi những chuyến biển đêm và nguồn cá cơm theo mùa. Ở Túy Loan, đó là kỹ thuật chế biến thủ công hoàn toàn bằng tay và vai trò của bánh tráng trong bữa ăn, đặc biệt vào dịp lễ Tết. Ba nghề, ba loại nguyên liệu, ba cộng đồng khác nhau — nhưng cùng cho thấy một điều: giá trị được công nhận không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng, mà ở quá trình và tri thức đứng sau nó.

Cẩm Nê – khi giá trị nằm trong bàn tay người dệt chiếu

Cẩm Nê là làng nghề dệt chiếu thủ công truyền thống, nổi tiếng với các mẫu chiếu trơn và chiếu hoa qua quy trình chọn, nhuộm và dệt sợi lác. Khác với ba nghề kể trên, nghề dệt chiếu Cẩm Nê hiện chưa có quyết định công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia — dù một số bài viết trên mạng có nhắc đến danh hiệu này, bài viết không tìm thấy văn bản chính thức tương ứng nên không xác nhận theo hướng đó.

Các nguồn những năm gần đây ghi nhận quy mô nghề dệt chiếu Cẩm Nê đã giảm so với giai đoạn hưng thịnh. Tuy nhiên, Danangbest chưa tìm thấy số liệu chính thức năm 2026 về số hộ còn dệt thường xuyên, vì vậy không nên mặc định khi đến làng lúc nào cũng có thể quan sát hoạt động dệt chiếu. Nếu mục tiêu chính là xem trực tiếp quá trình dệt, nên kiểm tra tình trạng hoạt động gần ngày đi.

Phong Nam – làng cổ chứ không phải một làng nghề đơn nhất

Phong Nam có phải là làng nghề không? Không hoàn toàn. Đây trước hết là một làng cổ, hiện thuộc phường Hòa Xuân, được hình thành từ việc tách ra khỏi làng Phong Lệ xưa. Thay vì đại diện cho một nghề cụ thể như ba nơi kể trên, giá trị của Phong Nam nằm ở cấu trúc không gian làng quê: cổng làng, cây đa cổ thụ, nhà cổ, đình làng và nhịp sống nông nghiệp vẫn được gìn giữ giữa một thành phố đang đô thị hóa nhanh. Nơi đây cũng có một số nghề và sản phẩm ẩm thực địa phương, nhưng không nên xếp Phong Nam ngang hàng với Non Nước hay Nam Ô như một làng nghề chuyên biệt.

Điều được giữ lại không chỉ là sản phẩm

Nhìn tổng thể, mỗi nơi trong cụm này đang giữ một thứ rộng hơn chính sản phẩm mà nó làm ra. Non Nước không chỉ để lại những bức tượng đá mà còn là một kỹ năng tạo tác được truyền qua nhiều thế hệ thợ. Nam Ô không chỉ có chai nước mắm mà còn là tri thức về biển và một cộng đồng làng chài đang tìm cách thích nghi với đô thị hóa. Túy Loan không chỉ có chiếc bánh tráng mà còn là vị trí của nó trong mâm cỗ và lễ Tết của người miền Trung. Cẩm Nê không chỉ có chiếc chiếu mà còn là kỹ thuật xử lý sợi lác đang đứng trước nguy cơ mai một. Còn Phong Nam không đại diện cho một sản phẩm nào cả — giá trị của nó nằm trong chính cấu trúc không gian sống của một làng quê.

Chọn nơi nào theo điều bạn muốn trải nghiệm?

Có thể kết hợp các làng trong cùng một lịch trình không?

Về mặt địa lý, năm nơi này nằm khá tách biệt nhau: Non Nước ở khu vực Ngũ Hành Sơn, Nam Ô ở phía chân đèo Hải Vân, Túy Loan ở khu vực Hòa Vang, Phong Nam ở Hòa Xuân, còn Cẩm Nê nằm ở khu vực phía tây nam đô thị. Không nên cố ghép cả năm nơi trong cùng một ngày. Cách hợp lý hơn là chọn 1–2 nơi theo hướng di chuyển đã định sẵn trong lịch trình — ví dụ Non Nước có thể kết hợp tự nhiên với hành trình tham quan Ngũ Hành Sơn, trong khi Túy Loan và Phong Nam có thể cân nhắc ghép cùng hướng Hòa Vang – Hòa Xuân nếu lịch trình và điểm xuất phát phù hợp.

Tham quan làng nghề nên lưu ý điều gì?

• Đây là không gian sinh sống và sản xuất thực tế của người dân, không phải một khu trưng bày dựng sẵn — nên đừng mặc định mọi ngôi nhà trong làng đều là điểm tham quan mở cửa cho khách.
• Xin phép trước khi chụp ảnh người dân, nghệ nhân đang làm việc hoặc bên trong không gian riêng tư.
• Không tự ý chạm vào sản phẩm đang trong quá trình chế tác.
• Nếu mua hàng, hãy mua theo nhu cầu thực sự, không tạo áp lực phải mua cho người bán.
• Kiểm tra tình trạng hoạt động thực tế trước khi đi, vì không phải lúc nào cũng có nghệ nhân đang thao tác để bạn quan sát — điều này đặc biệt đáng lưu ý với những nghề có quy mô hoạt động đã giảm như dệt chiếu Cẩm Nê.

Làng nghề và làng cổ ở Đà Nẵng không phải một danh sách các điểm check-in giống nhau, mà là những lớp văn hóa còn tồn tại theo những cách rất khác nhau: có nơi được nhà nước công nhận là di sản với văn bản cụ thể, có nơi vẫn đang lặng lẽ mai một dù chưa có danh hiệu nào, và có nơi không đại diện cho một nghề mà cho cả một không gian sống. Ghé thăm từng nơi với đúng kỳ vọng — thay vì tìm kiếm một trải nghiệm "làng nghề" đồng nhất — sẽ giúp bạn thấy được điều thực sự đang được gìn giữ ở mỗi làng.