Kinh Thành là vòng thành ngoài cùng bao quanh trung tâm cố đô, và không ít công trình triều Nguyễn thực sự nằm ngoài ranh giới đó - khác với những công trình như Điện Long An hay Tàng Thư Lâu, vốn tuy ngoài Đại Nội nhưng vẫn còn trong phạm vi Kinh Thành. Năm địa điểm trong bài này - Cung An Định, Văn Miếu, Điện Voi Ré, Đàn Nam Giao và Đấu trường Hổ Quyền - đảm nhận những chức năng rất khác nhau: từ nơi ở của hoàng gia, thiết chế Nho học, đàn tế đến những công trình gắn với voi trong quân đội triều Nguyễn. Một ngoại lệ cần lưu ý ngay từ đầu: trong cặp Văn Miếu - Quốc Tử Giám, chỉ Văn Miếu còn ở vị trí ban đầu ngoài Kinh Thành; Quốc Tử Giám đã được dời vào bên trong Kinh Thành từ năm 1908, nên không thể xem cả hai như một cụm công trình nằm cùng một khu vực. Nếu muốn xem thêm các di tích còn nằm trong Kinh Thành, có thể tham khảo thêm các địa điểm du lịch Huế để có cái nhìn đầy đủ hơn về cố đô.
Di tích Chức năng nổi bật Vị trí tương đối Phù hợp khi muốn tìm hiểu Cung An Định Không gian hoàng gia giai đoạn cuối triều Nguyễn Bờ sông An Cựu, ngoài Kinh Thành Kiến trúc và đời sống hoàng gia đầu thế kỷ XX Văn Miếu Thờ tự Nho học An Ninh Thượng, cách Kinh Thành khoảng 5km Tín ngưỡng và Nho giáo triều Nguyễn Quốc Tử Giám Cơ sở giáo dục cấp cao Đã dời vào trong Kinh Thành từ 1908 Giáo dục, khoa cử triều Nguyễn Điện Voi Ré Miếu thờ gắn với voi chiến Thủy Biều, ngoài Kinh Thành Tượng binh và tín ngưỡng dân gian Đàn Nam Giao Đàn tế Trời - Đất Phía nam Kinh Thành, cách khoảng 3km Nghi lễ và tư tưởng chính trị Nho giáo Đấu trường Hổ Quyền Đấu trường voi - hổ Thủy Biều, ngoài Kinh Thành Tượng binh, sinh hoạt cung đình
Đầu thế kỷ XX, kiến trúc hoàng gia triều Nguyễn bắt đầu xuất hiện những công trình mang dáng dấp khác hẳn phong cách cung điện truyền thống trong Kinh Thành. Cung An Định là một ví dụ rõ nét: năm 1902, dưới thời vua Thành Thái, hoàng tử Nguyễn Phúc Bửu Đảo - khi ấy mang tước Phụng Hóa Công, sau này trở thành vua Khải Định - được lập một phủ riêng tại đây. Đến năm 1917, sau khi đã lên ngôi, Khải Định cho cải tạo phủ này thành cung điện với lối kiến trúc kết hợp Đông - Tây, trong đó Khải Tường Lâu ba tầng bằng bê tông cốt thép là công trình đáng chú ý nhất. Từ năm 1922, nơi này trở thành nơi ở dành cho Đông cung Thái tử Vĩnh Thụy - tức vua Bảo Đại sau này. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, gia đình cựu hoàng Bảo Đại chuyển từ Hoàng cung sang sinh sống hẳn tại đây. Nằm bên bờ sông An Cựu, cách khá xa Kinh Thành, cung An Định hiện vẫn mở cửa đón khách tham quan như một phần của di sản triều Nguyễn giai đoạn cuối. Chi tiết về kiến trúc từng khu vực trong khuôn viên được mô tả trong bài về Cung An Định.
Thờ tự và giáo dục là hai chức năng khác nhau, dù cùng gắn với Nho học - và ở Huế, hai chức năng này từng được đặt tại hai công trình riêng biệt chứ không gộp chung như mô hình Văn Miếu - Quốc Tử Giám ở Hà Nội. Năm 1803, vua Gia Long cho xây Đốc Học Đường - tiền thân của Quốc Tử Giám - tại khu vực An Ninh Thượng, cách Kinh Thành khoảng 5km về phía tây. Đến năm 1808, ngay cạnh đó, triều đình tiếp tục cho xây riêng Văn Miếu để thờ Khổng Tử và các bậc hiền triết Nho giáo, cũng hướng ra sông Hương. Năm 1820, vua Minh Mạng đổi tên Đốc Học Đường thành Quốc Tử Giám. Điểm cần lưu ý là đến năm 1908 dưới thời Duy Tân, Quốc Tử Giám được dời hẳn vào bên trong Kinh Thành - vị trí hiện nay là số 1 đường 23 Tháng 8, nằm ở góc đông nam Hoàng Thành. Nói cách khác, Văn Miếu vẫn ở nguyên vị trí ban đầu ngoài Kinh Thành, còn tòa nhà Quốc Tử Giám mà khách tham quan ngày nay ghé thăm lại nằm ở một địa điểm khác hẳn, gần trung tâm hơn nhiều. Đây từng là cơ sở giáo dục cấp cao của triều Nguyễn, góp phần đào tạo nhân tài cho đất nước. Xem thêm về lịch sử hai công trình này tại bài về Văn Miếu - Quốc Tử Giám Huế.
Voi từng giữ vai trò quan trọng trong lực lượng tượng binh của triều Nguyễn. Long Châu Miếu, thường được gọi là Điện Voi Ré, là công trình thờ tự gắn với những con voi từng phục vụ triều đình, lập dưới thời Gia Long tại khu vực Thủy Biều. Khu di tích gồm chính điện năm gian hai chái cùng các công trình phụ liên quan đến việc thờ tự. Xung quanh nơi này còn lưu truyền câu chuyện dân gian về một con voi trung nghĩa đã chạy về báo tin rồi chết vì thương chủ tướng tử trận - đây là truyền thuyết được lưu truyền trong dân gian, không phải chi tiết đã được sử liệu xác nhận. Điện Voi Ré nằm cách Đấu trường Hổ Quyền khoảng 400m, cho thấy mối liên hệ giữa tín ngưỡng thờ voi và không gian huấn luyện, thi đấu liên quan đến voi trong cùng khu vực. Nội dung đầy đủ hơn về Long Châu Miếu được trình bày trong bài về Điện Voi Ré.
Trong tư tưởng chính trị Nho giáo, quyền cai trị của nhà vua gắn liền với việc được trời đất trao mệnh, và lễ tế Giao - tế cả Trời và Đất - là đại lễ quan trọng nhất của triều đình, gắn với vai trò Thiên tử của nhà vua. Đàn Nam Giao được xây dựng lần đầu năm 1803 tại khu vực An Ninh, sau đó triều đình cho xây đàn tại vị trí mới ở Dương Xuân vào năm 1806, dưới thời Gia Long. Tần suất tổ chức lễ tế thay đổi qua từng giai đoạn: tổ chức hàng năm từ 1807 đến 1885, tạm ngưng trong giai đoạn 1886-1890, rồi chuyển sang ba năm một lần từ 1891 cho đến lễ tế cuối cùng vào ngày 23/3/1945 dưới thời Bảo Đại. Nằm cách Kỳ đài khoảng 3km về phía nam, Đàn Nam Giao là nơi duy nhất trong nhóm này gắn với chức năng tế lễ trời đất của triều đình, khác hẳn vai trò cung điện hay miếu thờ của các công trình còn lại. Từ năm 2004, một số nghi lễ tế Giao được phục dựng trong khuôn khổ Festival Huế. Bài về Đàn Nam Giao có thêm thông tin về kiến trúc từng khu vực của đàn tế.
Khác hẳn cung điện, miếu thờ hay đàn tế, Hổ Quyền là một loại công trình hoàn toàn khác: một đấu trường lộ thiên. Xây năm 1830 dưới thời Minh Mạng tại khu vực Thủy Biều, công trình có kết cấu hình vành khăn với chu vi khoảng 140m, gồm năm chuồng hổ bố trí quanh đấu trường, khu vực dành cho vua quan xem và một cổng dành riêng cho voi. Đây là nơi tổ chức các trận đấu giữa voi và hổ, gắn liền với việc rèn luyện tượng binh và mang tính chất giải trí cung đình - các chức năng này tồn tại song song hơn là diễn ra theo từng giai đoạn tách biệt. Trận đấu cuối cùng được ghi nhận vào năm 1904 dưới thời Thành Thái. Vì nằm cách Điện Voi Ré chỉ khoảng 400m, hai công trình này thường được nhắc đến cùng nhau như một cặp địa điểm liên quan đến voi trong triều Nguyễn. Hổ Quyền đã được trùng tu trong giai đoạn 2019-2022 và hiện vẫn mở cửa đón khách tham quan. Kiến trúc và bối cảnh lịch sử đầy đủ của công trình được giới thiệu trong bài về Đấu trường Hổ Quyền.
Nhu cầu tìm hiểu Điểm phù hợp Kiến trúc và đời sống hoàng gia cuối triều Nguyễn Cung An Định Nho học và giáo dục Văn Miếu, Quốc Tử Giám Nghi lễ nhà nước Đàn Nam Giao Tượng binh và voi thời Nguyễn Điện Voi Ré, Đấu trường Hổ Quyền
Không nên mặc định cả năm điểm đều gần nhau chỉ vì cùng thuộc nhóm "ngoài Kinh Thành" - thực tế chúng phân bố ở các hướng khác nhau của thành phố. Hổ Quyền và Điện Voi Ré có quan hệ chủ đề rõ và nằm cách nhau chỉ khoảng 400m nên dễ ghép cùng một lượt. Cung An Định và Đàn Nam Giao có thể cân nhắc trong cùng tuyến phía nam thành phố, nhưng nên kiểm tra đường đi và giờ hoạt động trước khi ghép chung. Riêng Văn Miếu nằm cách trung tâm khoảng 5km về phía tây, trong khi Quốc Tử Giám hiện đã nằm trong Kinh Thành - hai nơi này không còn gần nhau về địa lý như tên gọi ghép chung dễ khiến người đọc lầm tưởng.
Năm công trình này cho thấy triều Nguyễn không chỉ vận hành trong phạm vi Kinh Thành - đời sống hoàng gia, giáo dục, nghi lễ và cả những sinh hoạt gắn với tượng binh đều có không gian riêng nằm bên ngoài vòng thành. DanangBest không xếp các địa điểm này theo thứ hạng; cách hữu ích hơn là chọn theo chủ đề, vị trí và quỹ thời gian của chuyến đi. Các bài chi tiết được dẫn trong từng phần sẽ phù hợp hơn khi cần xem sâu về lịch sử, kiến trúc hoặc thông tin tham quan của từng di tích.
Đăng ký nhận tin từ Danangbest.com, cơ hội nhận quyền lợi giảm giá riêng biệt.
Để lại bình luận