Nhìn từ phía sông Cái, những tòa tháp gạch đỏ trên đồi Cù Lao rất dễ khiến người lần đầu đến nghĩ đây chỉ là một công trình Chăm cổ để tham quan và chụp ảnh. Nhưng Pô Nagar vẫn là một không gian thờ tự đang được sử dụng: khói hương mỗi ngày, nghi lễ mỗi dịp tháng ba âm lịch, và một câu chuyện giao thoa văn hóa Chăm – Việt kéo dài hơn một nghìn năm. Bài viết này giúp bạn hiểu đúng về quần thể di tích này — không phải chùa, không chỉ có bốn tòa tháp, và khác hoàn toàn với cơ sở tắm bùn cùng tên — trước khi lên kế hoạch ghé thăm.
Tháp Bà Pô Nagar là quần thể đền tháp Chăm nằm trên đồi Cù Lao, bên sông Cái, hiện thuộc phường Bắc Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, cách trung tâm thành phố khoảng 2 km về phía bắc. Đây không phải một ngôi chùa Phật giáo, mà là một trung tâm tôn giáo gắn với tín ngưỡng thờ Nữ thần Pô Nagar của người Chăm, được xây dựng qua nhiều giai đoạn từ khoảng thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ XIII.
Di tích tọa lạc trên ngọn đồi cao hơn 20 m so với mực nước biển, với tổng diện tích theo số liệu hiện hành khoảng 17.683,6 m². Năm 1979, Tháp Bà Pô Nagar được xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Đến ngày 17/1/2025, di tích tiếp tục được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 152/QĐ-TTg; lễ công bố và đón nhận bằng xếp hạng được tổ chức trọng thể vào tối 10/7/2025 tại chính khu di tích. Cần lưu ý, Tháp Bà Pô Nagar hiện là di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam, không phải Di sản Thế giới được UNESCO công nhận — hai khái niệm này khác nhau và không nên nhầm lẫn.
Không có một mốc thời gian duy nhất để nói "Tháp Bà được xây năm nào", vì các công trình trong quần thể có niên đại khác nhau. Nhìn chung, di tích được xây dựng trong khoảng thời gian từ giữa thế kỷ VIII đến thế kỷ XIII, giai đoạn mà khu vực này thuộc vùng Kauthara xưa — một trung tâm tôn giáo, cư trú và thương mại quan trọng của người Chăm bên cửa sông, hướng ra biển Nha Trang. Tháp Chính có giai đoạn xây dựng ban đầu sớm nhất, trong khi một số hạng mục như Mandapa được hoàn thiện muộn hơn, vào khoảng thế kỷ XI–XII.
Đây là điều nhiều người bỏ qua khi chỉ nhìn ảnh chụp từ xa. Theo diễn biến lịch sử, quần thể ban đầu được bố trí trên ba mặt bằng nối tiếp nhau: khu tháp cổng, Mandapa và khu đền tháp phía trên. Trải qua nhiều biến động, khu tháp cổng ở mặt bằng thấp nhất hiện không còn giữ được kiến trúc nguyên vẹn. Vì vậy, phần công trình cổ còn lại mà du khách nhìn thấy ngày nay là Mandapa và bốn tòa tháp, nằm trên hai mặt bằng — không phải bốn tòa tháp đứng độc lập như nhiều người hình dung.
Mandapa không phải một dãy cột trang trí đơn thuần, mà từng là nơi các tín đồ chuẩn bị lễ vật và tịnh tâm trước khi lên khu đền tháp hành lễ. Công trình có bốn hàng cột trụ hình bát giác, gồm 10 trụ lớn và 12 trụ nhỏ, mang niên đại gần với giai đoạn hoàn thiện cuối cùng của Tháp Chính, vào khoảng thế kỷ XI–XII. Từ Mandapa, có 36 bậc cấp dốc và thẳng đứng dẫn lên khu đền tháp phía trên — theo tương truyền, các tín đồ xưa khi lên hành lễ phải đi khom người và khi xuống phải đi giật lùi, không quay lưng về phía đền tháp, để thể hiện sự tôn kính với các vị thần. Ngày nay, khu đền tháp có thêm lối lên bằng bậc đá ở phía nam đồi Cù Lao để thuận tiện hơn cho khách tham quan.
Pô Nagar, hay Pô Inư Nagar, được xem là "Mẹ Xứ sở" trong tín ngưỡng dân gian của người Chăm — hình tượng gắn với sự sinh thành, che chở, truyền dạy và bảo hộ cộng đồng. Theo tư liệu dân gian, Bà được sinh ra từ áng mây và bọt biển, là vị nữ thần chủ của cả vương quốc Chămpa xưa. Đây là nội dung mang tính truyền thuyết, không phải sự kiện lịch sử được xác định bằng khảo cổ học.
Bên trong Tháp Chính hiện đặt tượng thờ Nữ thần, được tạc từ một khối đá nguyên khối trong tư thế ngồi, tựa lưng vào phiến đá lớn hình lá đề, đặt trên bệ Yoni bằng đá — tạo thành một bộ Linga – Yoni hoàn chỉnh theo quan niệm tín ngưỡng Chăm. Pho tượng được đánh giá là một tác phẩm điêu khắc Chăm có giá trị nghệ thuật và tôn giáo cao. Hai bên ban thờ Nữ thần còn có ban thờ hai người con của Bà theo tục thờ của người Việt.
Đây là phần dễ bị đơn giản hóa nhất khi viết về Tháp Bà, nên cần được hiểu đúng mức độ. Trong quá trình cộng cư lâu dài giữa cộng đồng Chăm và người Việt tại vùng duyên hải Nam Trung Bộ, tín ngưỡng thờ Mẹ Xứ sở Pô Nagar của người Chăm dần được cộng đồng người Việt tiếp nhận, gìn giữ và phát triển thành hình tượng Thiên Y A Na Thánh Mẫu trong tín ngưỡng thờ Mẫu của mình. Đây là quá trình giao thoa và tiếp biến văn hóa diễn ra qua thời gian, không phải việc "thay thế" một vị thần Chăm bằng một vị thần Việt, và cũng không nên hiểu đơn giản rằng hai hình tượng này "hoàn toàn là một" ngay từ đầu.
Chính vì lớp giao thoa này, Tháp Bà không chỉ là di tích riêng của người Chăm, mà đã trở thành một không gian tâm linh chung, nơi nhiều thế hệ cư dân Khánh Hòa và các vùng lân cận cùng gửi gắm niềm tin và ước vọng bình an qua nhiều thế kỷ. Trong phòng trưng bày tại khu di tích hiện còn lưu giữ hai bản phục chế sắc phong thời Nguyễn tôn phong Thiên Y A Na là "Thiên Y A Na Diễn Ngọc Phi Thượng đẳng thần" — một minh chứng cho việc triều đình phong kiến Việt Nam từng chính thức công nhận tín ngưỡng này.
Về mặt kiến trúc và điêu khắc, các biểu tượng như thần Shiva, bộ Linga – Yoni hay thần Ganesha cho thấy ảnh hưởng rõ nét của Hindu giáo trong nghệ thuật Chăm tại di tích. Tuy nhiên, các biểu tượng này đã hòa vào tín ngưỡng thờ Mẹ Xứ sở tại Tháp Bà, tạo nên một sắc thái tín ngưỡng riêng, khác với hình dung về "một ngôi đền Hindu giáo được giữ nguyên như thuở ban đầu".
Không giống nhiều di tích cổ chỉ còn giá trị tham quan, Tháp Bà Pô Nagar vẫn là nơi diễn ra các nghi lễ tín ngưỡng đều đặn hằng năm. Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar theo truyền thống được tổ chức từ ngày 20 đến 23 tháng Ba âm lịch, và đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2012.
Năm 2026, chuỗi hoạt động của lễ hội được tổ chức mở rộng hơn, diễn ra từ ngày 5 đến 11/5/2026 (tức 19 đến 25 tháng Ba âm lịch), với lễ khai mạc chính thức vào tối 6/5/2026 (20 tháng Ba âm lịch). Lễ hội năm 2026 gồm khoảng 12 nhóm hoạt động, trong đó có thể kể đến lễ rước nước (lấy nước từ chùa Hải Ấn), nghi thức Mộc dục – thay y Mẫu, rước kiệu, lễ cầu quốc thái dân an, thả hoa đăng trên sông Cái, múa Bóng – hát Văn và dâng hương. Trong thời gian diễn ra lễ hội, khu di tích mở cửa miễn phí cho người dân và du khách. Vì đây là hoạt động đã diễn ra và kết thúc trước thời điểm bài viết này được kiểm tra (04/09/2026), các mốc thời gian trên chỉ mang tính tham khảo cho lịch trình những năm sau; lịch chính thức của từng năm nên được xác nhận lại gần ngày.
Ngoài lễ hội truyền thống, việc đón nhận bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt và các hoạt động văn hóa Chăm được tổ chức định kỳ tại đây (như trình diễn nhạc cụ, dân vũ, giới thiệu nghề dệt thổ cẩm) cho thấy Tháp Bà tiếp tục được duy trì như một không gian văn hóa sống, không chỉ là một phế tích để chụp ảnh. Khu di tích cũng có phòng trưng bày giới thiệu tượng thờ phục chế, sắc phong và hình ảnh lễ hội, giúp người tham quan hiểu thêm bối cảnh lịch sử – tín ngưỡng trước khi bước vào khu đền tháp.
Bên cạnh đó, một số chương trình trải nghiệm về đêm như "Trăng soi dáng Tháp" hay các buổi biểu diễn nghệ thuật liên quan từng được tổ chức tại khu vực này, kể cả trong khuôn khổ lễ hội. Vì lịch trình các chương trình dạng này có thể thay đổi theo từng năm và không phải lúc nào cũng được duy trì cố định, bạn nên xác nhận trực tiếp với khu di tích hoặc kênh thông tin chính thức của Khánh Hòa trước khi lên kế hoạch tham dự.
Theo Nghị quyết 20/2022/NQ-HĐND của Khánh Hòa (áp dụng từ 1/1/2023), mức phí tham quan Tháp Bà Pô Nagar là 30.000 đồng/người/lượt, và đây cũng là mức giá được nhiều nguồn du lịch tiếp tục ghi nhận trong năm 2026. Tuy nhiên, một số trang thông tin du lịch hiện đang đăng các mức giá khác nhau (từ khoảng 25.000 đến 50.000 đồng), có thể do chưa cập nhật hoặc nhầm lẫn với các dịch vụ đi kèm. Vì vậy, bạn nên xem đây là mức tham khảo và kiểm tra lại tại quầy vé hoặc kênh thông tin chính thức của khu di tích trước ngày đi, đặc biệt nếu đi cùng trẻ em hoặc thuộc nhóm có chính sách miễn, giảm riêng — chính sách này nên được xác nhận trực tiếp thay vì áp dụng theo các con số được lan truyền trên mạng.
Về giờ tham quan, các nguồn hiện tại cũng chưa thống nhất (một số ghi nhận khoảng 6:00–17:30, số khác ghi 8:00–18:00). Do chưa xác định được một khung giờ chính thức duy nhất áp dụng cho mọi ngày, cách an toàn nhất là kiểm tra thông báo giờ mở cửa của khu di tích ngay trước ngày đi, đặc biệt vào dịp lễ hội hoặc các sự kiện đặc biệt khi giờ hoạt động có thể được điều chỉnh.
Thay vì đi ngẫu nhiên, bạn có thể tham quan theo đúng lớp không gian của di tích: bắt đầu từ khu vực Mandapa dưới chân đồi, đi qua các bậc cấp lên khu đền tháp, dành thời gian ở Tháp Chính để tìm hiểu về Nữ thần Pô Nagar, sau đó ghé qua các tháp phụ (Tháp Nam, Tháp Đông Nam, Tháp Tây Bắc), rồi kết thúc ở khu vực phòng trưng bày để hiểu thêm về sắc phong, hiện vật và lịch sử lễ hội. Nếu còn thời gian, khu vực nhìn ra sông Cái và cầu Xóm Bóng cũng là một điểm dừng chân dễ chịu trước khi rời đi.
Phần lớn khách có thể dành khoảng 1–2 giờ cho một lượt tham quan tùy mức độ tìm hiểu — đi nhanh qua kiến trúc thường mất khoảng một giờ, còn nếu muốn đọc bia ký, xem phòng trưng bày và tìm hiểu kỹ về tín ngưỡng thì nên dành nhiều thời gian hơn. Vào dịp lễ hội, mật độ khách và thời gian tham quan thực tế có thể khác hẳn ngày thường.
Tháp Bà vừa là điểm tham quan kiến trúc, vừa là nơi nhiều người đến dâng hương, hành lễ — nên khi chụp ảnh, cần lưu ý không làm ảnh hưởng đến những người đang thực hành tín ngưỡng. Một số góc thường được nhiều người lựa chọn là toàn cảnh Mandapa, Tháp Chính nhìn từ sân trước, các chi tiết kiến trúc gạch, hoặc khung cảnh sông Cái và cầu Xóm Bóng từ khu vực cho phép tham quan.
Khi tham quan, nên tránh đứng chắn lối đi của người đang hành lễ, không tạo dáng phản cảm trước khu vực thờ tự, không chạm vào phù điêu hay hiện vật, không trèo lên các kiến trúc, và tuân thủ biển cấm chụp ảnh flash hoặc quay phim nếu có tại các khu vực nội thất. Vì đây vừa là di tích vừa là không gian đang được sử dụng cho mục đích tín ngưỡng, nên chọn trang phục lịch sự và giữ thái độ tôn trọng phù hợp khi tham quan.
Nếu đi cùng trẻ em hoặc người lớn tuổi hạn chế vận động, cần lưu ý khu đền tháp nằm trên đồi và có các bậc cấp khá dốc để lên xuống; nên cân nhắc điều kiện sức khỏe thực tế của các thành viên trong đoàn trước khi quyết định lên hết khu vực phía trên.
Không. Đây là hai địa điểm hoàn toàn khác nhau dù tên gọi khá giống nhau. Tháp Bà Pô Nagar là di tích Chăm được trình bày trong bài này. Tắm Bùn Tháp Bà là một cơ sở dịch vụ tắm bùn và khoáng nóng nằm ở khu vực đường Ngô Đến, không thuộc phạm vi khu di tích. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về dịch vụ tắm khoáng, có thể tham khảo bài viết riêng về suối nước nóng Nha Trang.
Tháp Bà Pô Nagar đáng để dành thời gian ghé thăm không chỉ vì đây là một công trình kiến trúc Chăm cổ hơn một nghìn năm tuổi, mà vì di tích này vẫn đang là một không gian tín ngưỡng sống — nơi khói hương, lễ hội và những nghi thức truyền thống của cả cộng đồng Chăm và người Việt vẫn tiếp diễn mỗi năm. Khi đến đây, hãy dành thời gian đi chậm qua từng lớp không gian, từ Mandapa đến khu đền tháp, thay vì chỉ dừng lại ở việc chụp một tấm ảnh trước tòa tháp lớn nhất. Trước ngày đi, Danangbest khuyến nghị kiểm tra giá vé và giờ tham quan tại kênh thông tin chính thức của khu di tích, đặc biệt nếu bạn dự định ghé vào đúng dịp lễ hội tháng Ba âm lịch.
Đăng ký nhận tin từ Danangbest.com, cơ hội nhận quyền lợi giảm giá riêng biệt.
Để lại bình luận